به قلم: شهرزاد یمینی‌راد — وکیل پایه یک دادگستری

فوتبال حرفه‌ای امروز فقط در زمین مسابقه داوری نمی‌شود. بخش قابل توجهی از اختلافات این حوزه، در جایی خارج از ورزشگاه و در ساختارهای تخصصی حل اختلاف بررسی می‌شود. یکی از مهم‌ترین این ساختارها، Football Tribunal یا «دادگاه فوتبال فیفا» است؛ نهادی که در نظام حقوقی فوتبال بین‌المللی، وظیفه رسیدگی به طیف مشخصی از اختلافات و درخواست‌های مرتبط با مقررات فوتبال را بر عهده دارد. اهمیت این نهاد را می‌توان از حجم فعالیت آن نیز دریافت. بر اساس تازه‌ترین گزارش رسمی FIFA که در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر شد، دادگاه فوتبال فیفا و بخش «اختلافات و درخواست‌های مقرراتی» در سال ۲۰۲۵–۲۰۲۶ بیش از ۲۲ هزار پرونده، درخواست و استعلام دریافت و پردازش کرده‌اند.ا دادگاه فوتبال فیفا دقیقاً چیست؟ مطابق ساختار اعلام‌شده از سوی FIFA، Football Tribunal از سه شعبه تشکیل می‌شود: شعبه حل اختلاف (Dispute Resolution Chamber)، شعبه وضعیت بازیکنان (Players’ Status Chamber) و شعبه ایجنت‌ها (Agents Chamber). صلاحیت هر یک از این شعبه‌ها متفاوت است و از مقررات FIFA، از جمله مقررات وضعیت و انتقال بازیکنان، ناشی می‌شود. بنابراین، صرف اینکه یک اختلاف «فوتبالی» باشد، به این معنا نیست که الزاماً در Football Tribunal قابل رسیدگی است. ابتدا باید موضوع اختلاف و مبنای صلاحیت FIFA احراز شود. اختلاف داخلی یا اختلاف بین‌المللی؟ یکی از مهم‌ترین مسائل در این پرونده‌ها، تشخیص ماهیت اختلاف است. برای نمونه، Dispute Resolution Chamber در موارد مشخصی به اختلافات استخدامی میان بازیکن و باشگاه با بعد بین‌المللی رسیدگی می‌کند. همچنین برخی اختلافات مربوط به Training Compensation و Solidarity Mechanism نیز در چارچوب صلاحیت این شعبه قرار می‌گیرند. پس نخستین گام برای وکیل یا باشگاه، صرفاً تنظیم ادعا نیست؛ بلکه باید بررسی شود که آیا FIFA اساساً صلاحیت رسیدگی به موضوع را دارد یا خیر. این نکته در عمل اهمیت زیادی دارد، زیرا ممکن است اختلافی کاملاً در صلاحیت نهادهای داخلی فوتبال یک کشور قرار گیرد و در مقابل، اختلاف دیگری به دلیل وجود عنصر بین‌المللی، در صلاحیت FIFA قرار بگیرد. میانجیگری؛ پیش از صدور رأی حل اختلاف در فوتبال بین‌المللی الزاماً با صدور رأی پایان نمی‌یابد. FIFA سازوکار Mediation را نیز پیش‌بینی کرده است؛ فرایندی محرمانه که در آن شخصی بی‌طرف به طرفین کمک می‌کند تا برای حل اختلاف به توافق برسند. گزارش سالانه ۲۰۲۵–۲۰۲۶ FIFA نشان می‌دهد استفاده از میانجیگری در این دوره افزایش قابل توجهی داشته و تعداد پرونده‌های ارجاع‌شده به mediation بیش از دو برابر دوره قبل شده است. این روند نشان می‌دهد که در حقوق فوتبال، رسیدن به توافق می‌تواند در کنار دادرسی رسمی، به عنوان یک ابزار جدی برای مدیریت اختلافات مورد استفاده قرار گیرد. آیا رأی FIFA پایان راه است؟ خیر؛ در مواردی که مقررات مربوط اجازه تجدیدنظر در CAS را می‌دهد، مسیر رسیدگی می‌تواند به دادگاه داوری ورزش (CAS) برسد. FIFA در مقررات خود، CAS را به عنوان مرجع مستقل داوری ورزش به رسمیت شناخته است. بر اساس اطلاعات رسمی FIFA، اعتراض به تصمیمات نهایی نهادهای حقوقی FIFA، در موارد قابل تجدیدنظر، اصولاً باید ظرف ۲۱ روز از ابلاغ تصمیم نزد CAS مطرح شود؛ البته مقررات خاص حاکم بر پرونده نیز باید بررسی شود. خود CAS نیز در Code of Sports-related Arbitration مقرر کرده است که در دعوای تجدیدنظر، ابتدا باید وجود مبنای صلاحیت برای مراجعه به CAS و نیز رعایت مهلت مقرر بررسی شود. بنابراین، یک اختلاف ممکن است مسیری چندمرحله‌ای داشته باشد: مذاکره یا میانجیگری، رسیدگی در نهاد صالح FIFA و در صورت وجود حق تجدیدنظر، رسیدگی در CAS. چرا شناخت آیین دادرسی اهمیت دارد؟ در پرونده‌های بین‌المللی فوتبال، صرف داشتن یک ادعای ماهوی قوی کافی نیست. تشخیص مرجع صالح، مهلت‌های شکایت و تجدیدنظر، مدارک قابل استناد، مقررات حاکم و نحوه ارائه ادعا می‌تواند مستقیماً بر سرنوشت پرونده اثر بگذارد. این موضوع با توجه به تحولات مقرراتی سال ۲۰۲۶ اهمیت بیشتری پیدا کرده است. FIFA در ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶ نسخه جدید Legal Handbook خود را منتشر کرد که علاوه بر مقررات جاری، مقررات اصلاح‌شده‌ای را که از ژانویه ۲۰۲۷ لازم‌الاجرا می‌شوند نیز دربرمی‌گیرد؛ از جمله نسخه جدید مقررات آیین رسیدگی Football Tribunal.