منصور مظفری- مدیرمسئول و وکیل پایه یک دادگستری

مسئول اصلی نفقه فرزندان پدر است و بار اصلی پرداخت بر پدر و جد پدری است مگر این دو نباشند مادر و مادر پدر این وظیفه را برعهده خواهند گرفت در این خصوص قوانین مدنی پاسخگو هستند ولی میزان نفقه را کارشناس براساس سبک زندگی تعیین خواهد نمود.

بر اساس ماده ۱1۹۹ قانون مدنی، پرداخت و تامین نفقه اولاد به عهده پدر است و در صورتی که پدر فوت کرده باشد یا قادر به پرداخت نفقه فرزندان نباشد، پرداخت نفقه به عهده پدربزرگ خواهد بود و در صورتی که جد پدری هم زنده نباشد یا نتواند نفقه بپردازد، تامین هزینه‌ها به عهده مادر خواهد بود و در صورتی که مادر هم قادر نباشد یا خودش مشکلات معیشتی داشته باشد، به عهده اجداد پدری و اجداد مادر یعنی مادربزرگ پدری یا مادربزرگ مادری خواهد بود. بنابراین، نفقه فرزندان به ترتیب ابتدا به عهده پدر، دوم پدربزرگ پدری، سوم مادر، چهارم مادر بزرگ پدری و هم مادربزرگ مادری و پدربزرگ مادری خواهد بود. ملاحظه می‌کنید که قانون، به سادگی بی خیال نفقه فرزندان نشده و برای دریافت آن شیوه های مختلفی را پیش بینی کرده است در قانون پیش بینی شده است که اگر پدری با داشتن امکانات مالی از پرداخت نفقه فرزندانش خودداری کند این مسئله بار کیفری دارد و فرزندان یا فردی که مسئولیت سرپرستی و نگهداری فرزندان را به عهده دارد می تواند علیه او در این رابطه به دادگاه شکایت کند و در ادامه هم اگر پدر دارای اموال باشد، اما از پرداخت نفقه به فرزندان خود امتناع کند آنها میتوانند با ارایه دادخواست به دادگاه و دریافت رای قطعی به میزان نفقه تعیین شده اموال و دارایی پدر را به نفع خود توقیف کنند. این روالی است که در قانون برای رسیدگی به چنین شکایتهایی وجود دارد اما خارج از محدوده کتاب قانون و حرف‌های قانونی نفقه فرزندان چه مسیری را طی میکند تا به نتیجه برسد؟ یکی از وظایف والدین این است که از فرزندان خود نگهداری کنند و قانونگذار حضانت و نگهداری از فرزند را هم حق و هم تکلیف والدین دانسته است طبیعی است که نگهداری از فرزندان مستلزم خرج کردن و هزینه کردن آنهاست. از طرفی از آنجا که قانون مرد را به عنوان قانون سرپرست خانواده معرفی می‌کند، پدر وظیفه دارد علاوه بر نفقه همسر نفقه فرزندش را پرداخت کند و این حقی است که با طلاق والدین هم ساقط نخواهد شد و تحت شرایطی فرزندان می‌توانند در مقاطع مختلف تقاضای نفقه کنند. ذکر این نکته هم لازم است که نفقه فرزند یکی از مباحث پیچیده حقوقی است که حتی در بخشی مانند شروط ضمن عقد نیز نمی‌توان درباره آن تصمیم گیری کرد اگر زن و شوهری بخواهند در این باره در عقدنامه چیزی درج کنند این مسئله ممکن نیست زیرا نه صاحب فرزند هستند و نه معلوم است که در آینده صاحب فرزند می‌شوند و چون فرزند از نظر حقوقی وجود ندارد درباره آن نمی توانند تصمیم گیری کنند.

اولاد تا چه زمانی مستحق دریافت نفقه هستند؟

در شرع و قانون، سن معینی برای نفقه فرزندان در نظر گرفته نشده و عرفاً مادام که اولاد دارای شغل و درآمد مشخص نباشند، پدر نسبت به پرداخت نفقه مسئولیت دارد باید توجه داشت که در مورد کارمندان دولت شاهد ان هستیم تا زمانی که دختر، همسر انتخاب نکرده و یا پسر مشغول تحصیل باشد به کارمند حق اولاد پرداخت می‌شود. اگر پدر و مادری از یکدیگر جدا شده باشند و حضانت فرزندان به مادر واگذار شده باشد و پدر در صورتجلسه طلاق منزل مسکونی اش را به مادر و فرزندان انتقال دهد. آیا باز هم پدر مکلف به پرداخت نفقه است؟ نخست، نفقه تنها شامل مسکن نمی‌شود و اموری چون غذا، اساس منزل، هزینه درمان، لباس و … نیز نفقه محسوب می‌شود. در ثانی پرداخت نفقه تکلیف قانونی پدر است و مادر ولایتی بر فرزندان ندارد و موضوع حضانت و سرپرستی موضوعی جدا از ولایت است.

کارشناسی نفقه فرزند چگونه است؟

شاید این پرسش برای بسیاری از مخاطبان پیش بیاید که نفقه فرزند چگونه کارشناسی می‌شود؟ آیا در خصوص کودک نیز مانند خانمها مسائلی مانند تحصیلات شان خانوادگی و موقعیت کاری لحاظ می‌شود؟ اگر چنین مسئله ای وجود دارد این نکات چگونه درباره خانمها انجام می شود؟ کارشناسی که مسئول رسیدگی به پرونده نفقه فرزند است معمولا مبلغ نفقه را با توجه به وضعیت اجتماعی و نیازهای فرزند مشخص می‌کند کارشناس مکلف است با بررسی وضع زندگی خانوادگی فرزند و نیز بررسی مدارکی که از سوی مادر یا قیم او ارائه می‌شود میزان هزینه نگهداری فرزند را محاسبه کند برخی تصور میکنند اگر زنی شاغل باشد دیگر امکانی برای درخواست نفقه فرزندش ندارد؛ اما این مسئله چنین نیست و زنان شاغل هم می‌توانند بابت نفقه فرزند خود طرح دعوی کنند از طرف دیگر موقعیت زندگی مادر در تعیین میزان نفقه تاثیر زیادی دارد و على الاصول وضعیت زندگی مادر به زندگی فرزند او نیز سرایت می‌کند اگر مادری در دوران نوجوانی خود از وضعیت مرفهی برخوردار باشد یا در زمان طرح شکایت ساکن منطقه‌ای گرانقیمت باشد این مسئله نیز در تعیین نفقه فرزند او موثر است. حتی میزان نفقه فرزند از یک جامعه روستایی به یک شهر و در نقاط مختلف شهر نیز تفاوت دارد.

محدودیت شکایت برای نفقه فرزند

نفقه فرزند نیز مانند نفقه گذشته قابلیت طرح شکایت‌های متعدد را دارد و فرزندان می‌توانند پس از پرداخت نفقه ای معین تقاضای جدیدی برای دریافت نفقه گذشته مطرح کنند. نکته جالب توجه در قانون این است که دختران تا زمان ازدواج می‌توانند تقاضای نفقه گذشته داشته باشند، ولی اگر دختری ازدواج کند و پس از آن طلاق بگیرد دادگاه دیگر به شکایت او برای نفقه گذشته حکم نمی‌دهد. از طرف دیگر پسران نیز تا ۱۸ سالگی و تا زمانی که در خانه پدر خود تحصیل می‌کنند حتی در صورت جدا نشدن پدر و مادر از هم می‌توانند دادخواست نفقه فرزند ارائه کنند، اما پس از ۱۸ سالگی و با اتمام تحصیل، دیگر پدر وظیفه ای برای پرداخت نفقه به او نخواهد داشت نفقه فرزند نیز مانند نفقه گذشته قابلیت طرح شکایت‌های متعدد را دارد و فرزندان می‌توانند پس از پرداخت نفقه ای معین تقاضای جدیدی برای دریافت نفقه گذشته مطرح کنند. شاید اگر قانون در این زمینه به صورت دیگری نوشته میشد فرزندان می‌توانستند تا ۴۰ سالگی در خانه پدری ساکن باشند و از نعمت یک زندگی مرفه به اضافه نفقه برخوردار باشند. البته شکل دیگری از این ماجرا هم وجود دارد و آن درخواست نفقه از سوی پدر و مادر از فرزند است که در صورت طرح چنین درخواستی و عدم توانایی پدر برای کار کردن دادگاه فرزندی را که توان مالی دارد به پرداخت نفقه وادار خواهد کرد.

مشاور حقوقی

ایمیل: Aftab.yz@gmail.com

تلفن: 09122991796

09131515210