حمیدرضا به گذر

وکیل پایه یک دادگستری

تنظیم حقوقی قراردادهای حمل‌ونقل بین‌المللی کالا، نقشی حیاتی و فراتر از یک تشریفات اداری دارد و به طور مستقیم بر سلامت مالی و نظم اداری شرکت‌ها تأثیر می‌گذارد. در دنیای پیچیده امروز، این قراردادها اولین خط دفاعی در برابر ریسک‌های ژئوپلیتیکی، تحریم‌ها و اختلالات پیش‌بینی‌نشده هستند .
تأثیر این تنظیمات را می‌توان در چند حوزه کلیدی بررسی کرد:
۱. شفافیت مالی و پیش‌بینی‌پذیری هزینه‌ها
قراردادهای دقیق، تکلیف هزینه‌های غیرمنتظره را مشخص می‌کنند و از بروز اختلافات پرهزینه جلوگیری می‌نمایند.
تخصیص هزینه‌های پیش‌بینی‌نشده: برای مثال، در بحران اخیر تنگه هرمز، شرکت‌هایی که قراردادهای خود را به درستی تنظیم کرده بودند، می‌دانستند که بر اساس نوع قرارداد (زمان‌چارت یا سفرچارت)، مسئولیت پرداخت عوارض سنگین یا حق‌بیمه‌های اضافی با کدام طرف است. در قراردادهای زمان‌چارت (Time Charter)، این هزینه‌ها معمولاً بر عهده اجاره‌کننده کشتی است، در حالی که در سفرچارت (Voyage Charter)، مالک کشتی متحمل آن می‌شود .مدیریت ریسک تحریم‌ها: در شرایطی که پرداخت عوارض به یک نهاد تحریمی (مانند دولت ایران) ممکن است شرکت را در معرض جریمه‌های سنگین قرار دهد، قرارداد می‌تواند با گنجاندن بندهای منع صریح و اخذ تعهدات کتبی، از شرکت در برابر مسئولیت‌های قانونی محافظت کند .۲. مدیریت ریسک و بقای کسب‌وکار در بحران‌ها
داشتن بندهای قراردادی استاندارد و کارآمد، تفاوت بین یک بحران قابل‌مدیریت و ورشکستگی است.
بندهای فورس ماژور و هاردشیپ (Hardship): این بندها مشخص می‌کنند که در صورت بروز جنگ، بلوکه شدن مسیرها یا تحریم‌ها، تعهدات طرفین چگونه تغییر می‌کند. آیا انجام تعهدات به طور کامل متوقف می‌شود (فورس ماژور) یا صرفاً نیاز به تعدیل قرارداد دارد (هاردشیپ) ؟ برای مثال، شرکت قطر انرژی با استناد به فورس ماژور، توانست تعهدات تحویل محموله‌های ال‌ان‌جی خود را در زمان بحران تنگه هرمز متوقف کند .تغییر مسیر و انحراف (Deviation): قراردادهای خوب، حق تغییر مسیر کشتی به دلیل خطرات جنگی را برای مالک کشتی محفوظ می‌دارند. این امر از کشتی و محموله در برابر خطرات جانی و مالی محافظت کرده و از بروز ادعاهای خسارت جلوگیری می‌کند .۳. تسهیل فرآیندهای اداری و دسترسی به سرمایه
تنظیم دقیق حقوقی اسناد حمل‌ونقل، علاوه بر جنبه عملیاتی، بر رویه‌های مالی و بانکی نیز تأثیر می‌گذارد.
قابلیت انتقال و وثیقه‌گذاری اسناد: تا پیش از این، تنها بارنامه دریایی سندی قابل‌انتقال (قابل معامله در حین حمل) بود. با تصویب کنوانسیون جدید سازمان ملل در مورد اسناد بار قابل‌انتقال (Negotiable Cargo Documents)، این قابلیت به تمامی روش‌های حمل (زمینی، ریلی و هوایی) تعمیم داده خواهد شد. این تحول بزرگ به شرکت‌ها امکان می‌دهد تا کالا را در حین حمل بفروشند یا به عنوان وثیقه برای دریافت تسهیلات مالی از بانک‌ها استفاده کنند، که این امر به طور مستقیم جریان نقدینگی و امور مالی شرکت‌ها را بهبود می‌بخشد .کاهش پیچیدگی‌های اداری: استفاده از این اسناد یکپارچه و استاندارد، فرآیندهای گمرکی و اداری را ساده‌تر کرده و باعث افزایش کارایی عملیاتی می‌شود .جمع‌بندی
تنظیم حقوقی صحیح قراردادهای حمل‌ونقل، یک اقدام دفاعی و در عین حال، یک ابزار استراتژیک برای رشد کسب‌وکار است. این کار نه تنها از شرکت در برابر اختلالات و ریسک‌های مالی و قانونی محافظت می‌کند، بلکه با تسهیل امور مالی و اداری، به آن در محیط رقابتی و پیچیده تجارت بین‌الملل، مزیت رقابتی می‌دهد.